CHIẾN THẮNG RẠCH GẦM – XOÀI MÚT 1785
Tác giả Nguyễn Duy Sắc
Thơ: lục bát
Tài liệu tham khảo: Hoàng Lê Nhất Chí, Quốc Sử Quán Triều Nguyễn, Việt Nam Sử Lược, Mạc Thị Gia Phả,
Chúa Nguyễn chạy xuống phía nam
Chiêu mộ binh sỹ quyết tâm trả thù
Người nam vì nhớ ơn xưa
Họ đã ủng hộ quân nhu rất nhiều
Tuy nhiên chẳng đáng bao nhiêu
Bởi lòng dân đã có nhiều khác nhau
Trải qua nhiều trận thua đau
Quân Nguyễn cảm thấy bắt đầu yếu đi
Chúa Nguyễn có tính đa nghi
Nên nhiều danh tướng bỏ đi không về
Mặc dù thiếu thốn mọi bề
Thế nhưng chúa Nguyễn không hề chịu thua
Quyết tâm giành lại ngôi vua
Muốn dốc toàn lực trả thù Tây Sơn
Năm Quý Mão, tiết mùa xuân
Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ tiến quân đánh vào
Châu Văn Tiếp được Chúa giao
Tiếp có nhiệm vụ đón đầu tiên phong
Tiếp dùng sách lược hoả công
Thế nhưng bị lộ nên không có thành
Đội quân của Tiếp tan tành
Tiếp cố tìm cách chạy nhanh giữ mình
Chúa Nguyễn hay tin thất kinh
Ông dẫn triều đình tháo chạy xa hơn
Định Tường Chúa tạm dừng chân
Củng cố lực lượng và an dân tình
Châu Văn Tiếp chạy một mình
Tiếp đi tìm kiếm viện binh đủ đường
Nhưng không ai nhủ lòng thương
Vì họ rất sợ tai ương vướng vào
Tiếp chưa biết tính làm sao
Các tướng khuyên Tiếp kéo nhau ra hàng
Tiếp rằng là tướng sa trường
Tấm lòng trung nghĩa lẽ thường xưa nay
Dù Tây Sơn có đến đây
Ta thà chịu chết chứ ai lại hàng
Nói xong Tiếp mới thề rằng
Thân ăn lộc chúa hai lòng ai dung
Ta dù đến bước đường cùng
Thân này vẫn mãi sẽ trung với ngài
Các người sợ chết cút ngay
Đừng để ta phải bẩn tay giết người
Tiếp dẫn theo một số người
Họ men đường núi đi vào Cao Miên
Từ đó Tiếp đến nước Xiêm
Xiêm là một nước bình yên rất giàu
Kinh tế phát triển đang mau
Vua Xiêm có mộng đánh vào Cao Miên
Hay tin Tiếp đến cầu xin
Dã tâm của chúa nước Xiêm càng nhiều
Gia Định là đất phì nhiêu
Nếu như chiếm được là điều càng hay
Chúa Xiêm mời Tiếp đến ngay
Tiếp đã trình bày rành mạch đầu đuôi
Vua Xiêm nghe hết xong xuôi
Vua rằng ngài hãy về nơi chúa ngài
Ngài mời chúa gấp sang đây
Ta sẽ bàn bạc chọn ngày giúp cho
Châu Văn Tiếp đã bớt lo
Ông phái lính chạy báo cho chúa liền
Chúa Nguyễn vừa được hay tin
Toàn bộ triều đình sang hết nước Xiêm
Vua Xiêm chào đón linh đình
Vua mời nhà chúa đi xem kinh thành
Yến tiệc bày biện rất nhanh
Đôi bên thảo luận tình hình mượn quân
Vua Xiêm ra vẻ phân vân
Rằng giờ ta sẽ giúp quân cho ngài
Tuy nhiên tình thế lúc này
Nước ta đang có loạn này chưa xong
Nếu ngài dẹp yên thành công
Ta hứa sẽ giúp và không nuốt lời
Chúa rằng ngài cứ giao người
Tôi sẽ dẹp loạn cho ngài một phen
Vua Xiêm cảm thấy chưa tin
Tuy nhiên ông vẫn làm thinh giả vờ
Ông nghĩ tình thế bây giờ
Quân không một mống còn mơ mộng gì
Nếu thích thì ta cho đi
Để xem tài trí của ông thế nào
Vua Xiêm ngẩng mặt thở phào
Rằng ngài nói vậy thì mau lên đường
Người Mã Lai lấn biên cương
Chúng tôi chịu lắm tổn thương lâu rồi
Phía bắc đất nước của tôi
Nhân dân rất tội và nhiều tổn thương
Ngày mai ngài hãy lên đường
Giúp tôi yên ổn biên cương lại nào
Chúa Nguyễn chấp nhận thương đau
Chúa hứa rằng sẽ dẹp mau loạn này
Hôm sau chúa tiến hành ngay
Vua Xiêm hớn hở mặt mày cười to
Ông cấp một ít quân cho
Còn lại là chúa tự lo mọi bề
Quân Nguyễn lập tức ra đi
Thẳng hướng biên thuỳ giáp Miến Điện ngay.
Sau khi tìm hiểu vài ngày
Chúa lên kế hoạch đánh ngay trận đầu
Quân Nguyễn rất giỏi đánh nhau
Thần công dàn trận bắt đầu tấn công
Miến Điện ỷ thế quân đông
Họ tràn ra đồng áp sát Nguyễn quân
Chúa bị thiệt hại nhiều quân
Chúa đành tính kế cho quân tạm lùi
Quân Nguyễn chết một số voi
Nhiều lính bỏ xác tại nơi chiến trường
Chúa buồn và rất tiếc thương
Nhưng chúa vẫn phải tìm đường thắng ngay
Hôm sau trận địa được bày
Chúa Nguyễn ra lệnh xua bầy voi lên
Xạ thủ tới tấp bắn tên
Miến Điện thấy thế tiến lên đánh liền
Vài giờ đánh giết như điên
Thình lình quân Nguyễn chạy đi một đường
Quân Miến Điện đuổi khẩn trương
Họ không hề biết tai ương đang chờ
Nguyễn quân xốc tới bất ngờ
Quân từ bốn phía hét hò xông ra
Quân Miến Điện sợ quá la
Họ bị phục kích thật là thảm thương
Toàn quân phơi xác đầy đường
Chỉ trong phút chốc chiến trường bình yên
Quân Nguyễn cấp báo lên trên
Vua Xiêm nghe được thế nên rất mừng
Toàn quân đều được thưởng công
Vua rằng ngài thật tài năng hơn người
Loạn kia biết mấy năm trời
Chúng tôi đã mất nhiều người tài năng
Tôi từng hứa với ngài rằng
Giờ tôi sẽ cử quân sang giúp ngài
Chúa rằng vậy thật quá hay
Tôi sẽ xem lịch chọn ngày xuất quân.
Vua Xiêm cấp năm vạn quân
Ba vạn quân bộ tiến dần dần sang
Chiêu Biền Biện với Lục Côn
Thêm Sa Uyên nữa dẫn đoàn bộ binh
Cộng thêm hai vạn thuỷ binh
Do hai cháu ruột vua Xiêm dẫn đầu
Chiêu Tăng, Chiêu Sương cùng nhau
Tiên phong thống lĩnh bắt đầu nhổ neo
Chúa Nguyễn cũng dẫn quân theo
Thực lực không nhiều chỉ khoảng vạn quân
Liên minh đi chẳng nghỉ chân
Châu Văn Tiếp, Mạc Tử Sanh dẫn đường
Liên quân đánh chiếm Kiên Giang
Họ vào Rạch Giá dễ dàng như không
Tây Sơn thực lực không đông
Đô đốc Nguyễn Hoá khó lòng chống ngăn
Nguyễn Hoá phải bỏ Trấn Giang
Hoá phải lùi để bảo toàn đội quân
Bỏ thành Ba Thắc, Trà Ôn
Sa Đéc, Mân Thít mất luôn một ngày
Trương Văn Đa đã được hay
Ông dẫn quân thuỷ đến ngay Long Hồ
Châu Văn Tiếp tiến quân vô
Mục đích tập kích bất ngờ Văn Đa
Sông Măng Thít, Tiếp vừa ra
Tây Sơn cử tướng Bảo ra chặn đầu
Hai bên dàn trận đánh nhau
Tiếp bị Bảo dụ chạy vào vòng vây
Văn Tiếp không kịp trở tay
Ông bị chém chết tại ngay mũi thuyền
Chúa Nguyễn biết được hung tin
Chúa cho tiếp viện tiến lên cứu người
Chưởng cơ Bảo thua tả tơi
Bảo bị trúng đạn bỏ đời sông sâu
Trương Văn Đa rất buồn đau
Nhưng không đủ sức đánh nhau, ông lùi
Long Hồ, Đa củng cố người
Tây Sơn bị mất nhiều nơi của mình
Đa cho đắp đất xây thành
Báo cáo tình hình về đất Quy Nhơn.
Cấp báo cùng với tướng quân
Nguyễn Ánh đang mượn thêm quân đánh về
Hà Tiên cho đến Ba Thê
Thế đang lớn mạnh kéo về Mỹ Tho
Phò mã đang rất là lo
Cần phải tiếp viện gấp cho quân mình
Thế ngươi có biết tình hình
Nguyễn Ánh thế trận hành binh thế nào
Hắn đã mượn quân nước nào
Vũ khí , lực lượng ra sao thế nào
Bẩm ông quân Xiêm đã vào
Binh hơn sáu vạn ào ào tiến công
Thuyền chiến đều bọc giáp đồng
Trên thuyền nhiều súng thần công nòng dài
Bộ binh có lính Mã Lai
Voi chiến đông lắm khoảng hai trăm ngoài
Phò mã đã rút dài dài
Cố gắng cầm cự chờ ngài vào trong
Thành Gia Định đang bỏ không
Quân Nguyễn mà đến khó phòng bị đây
Được rồi ta sẽ vào ngay
Quân Xiêm rồi sẽ biết tay phen này
Ngươi đưa ta bản đồ ngay
Rồi vào trong ấy thăm dò thực hư
Trương Văn Đa giỏi binh thư
Chắc sẽ chống cự khoảng dăm ba ngày
Bây giờ ta báo vua ngay
Phát binh thẳng tiến vào ngay trong ngày
Nguyễn Ánh phải chết phen này
Nếu không mối hoạ sau này không yên
Quân Xiêm cướp bóc như điên
Hãm hiếp, giết chóc gây nhiều oán than
Chúa Nguyễn đành phải cắn răng
Chúa buồn nhưng chẳng nói năng được gì
Châu Văn Tiếp đã mất đi
Quân Nguyễn có vẻ yếu đi phần nào
Chúa Nguyễn củng cố hư hao
Quân Nguyễn tiếp tục đánh vào Ba Lai
Tướng Tây Sơn ở trận này
Nguyễn Văn Kim là một tay rất cừ
Nguyễn Văn Lượng tiến quân vô
Văn Kim phục kích bất ngờ xông ra
Văn Lượng không kịp kêu la
Lượng bị chém chết lăn ra giữa đồng
Nguyễn Văn Kim rút qua sông
Ba Lai bỏ trống cho quân Nguyễn vào
Trà Tân cách đó không lâu
Tây Sơn cũng đã kéo nhau bỏ thành
Liên quân làm chủ tình hình
Dọc tuyến sông Tiền đều có đồn binh
Trà Tân là đại bản doanh
Họ chuẩn bị đánh về Gia Định thành
Sau nhiều ngày tiến quân nhanh
Nguyễn Huệ đến đóng tại thành Mỹ Tho
Ông cho quân đánh thăm dò
Mục đích tìm hiểu thực hư thế nào
Sau khi tìm hiểu cũng lâu
Ông mới bắt đầu kế hoạch tấn công
Bước đầu Huệ lấy vàng ròng
Ông đã mua chuộc lấy lòng quân Xiêm
Ly gián Chúa Nguyễn với Xiêm
Làm cho nội bộ liên minh chia lìa
Chúa Nguyễn không biết làm gì
Bởi chúa lép vế phận mình lưu vong
Chúa buồn tự nhủ trong lòng
Rằng quân Xiêm sẽ chết không đường về
Chiêu Tăng, Chiêu Sương hả hê
Họ nghĩ Nguyễn Huệ là tay đàn bà
Định dùng vàng dụ dỗ à
Tây Sơn chỉ một đám gà loi choi
Chúa sang phân tích rạch ròi
Rằng là Nguyễn Huệ rất tài dùng binh
Các ông chớ có coi khinh
Tôi bị hắn đánh tan tành nhiều phen
Chiêu Tăng lại nghĩ chúa hèn
Ông ta cao hứng nói lên mấy lời
Rằng ngài cầu đến nước tôi
Mọi việc giờ có chúng tôi lo rồi
Ngài chỉ cần về chỗ ngồi
Xong việc ngài sẽ lên ngôi trị vì
Chúa buồn lẳng lặng ra đi
Chúa biết sẽ chẳng còn gì nay mai
Chúa gọi văn võ đến ngay
Chúa rằng tình thế lúc này rất nguy
Quân Xiêm chúng chẳng biết gì
Sớm muộn sẽ bị tan tành mà thôi
Chúng ta phải kiếm đường lui
Nếu không sẽ chết không nơi chôn mình
Bất hoà trong mối liên minh
Làm cho một số tướng binh nản lòng.
Nguyễn Huệ chuẩn bị tấn công
Ông cho tìm hiểu khúc sông Rạch Gầm
Đoạn từ Xoài Mút, Rạch Gầm
Hai bên rừng rậm dễ bày phục binh
Ông cho thuyền chiến ẩn mình
Cù lao là chỗ tinh binh nằm chờ
Thần công lắp đặt trên bờ
Tay súng, cung thủ sẵn sàng tấn công
Sau khi bố trí hết xong
Nguyễn Huệ phát pháo tấn công thình lình
Chiêu Tăng lập tức điều binh
Sạ Uyển giữ đại bản doanh ở nhà
Lục Cổn dẫn bộ binh ra
Cổn sẽ phối hợp để mà cứu nhau
Chiêu Tăng, Chiêu Sương đi đầu
Tiên phong dẫn cả trăm tàu chiến đi
Mỹ Tho thẳng tiến tức thì
Tây Sơn chưa động tĩnh gì hết trơn
Chỉ vài đoàn thuyền cỏn con
Mới nghe súng nổ hết hồn chạy xa
Hình như thắng dễ quá mà
Quân Xiêm bởi thế thành ra khinh người
Chúa Nguyễn sợ toát mồ hôi
Ông hiểu Nguyễn Huệ lâu rồi nên lo
Ông biết Huệ đang giả đò
Chắc ở đâu đó phục binh cả rồi
Nhưng giờ chúa đành chịu thôi
Chúa dặn các tướng không rời xa nhau
Khi thất bại còn tìm nhau
Giữ gìn quân số về sau rất cần
Các tướng giữ vững tinh thần
Họ thề cố gắng bảo toàn quân binh
Một đêm hùng hổ tiến binh
Liên quân đi một hành trình rất êm
Sông dài như dải lụa mềm
Gió thổi mát rượi càng thêm mơ màng
Chiến thuyền lướt rất nhẹ nhàng
Chúa Nguyễn cảm giác trong người lạnh gê
Chúa rằng các tướng chờ nè
Ta biết Nguyễn Huệ đánh ra bây giờ
Chuẩn bị phòng thủ kỹ vô
Để tránh thiệt hại nhiều cho quân mình
Các tướng lập tức điều binh
Họ quan sát kỹ tình hình bờ sông
Bất ngờ pháo nổ trên không
Thuyền Tây Sơn đã tấn công chặn đầu
Thần công tới tấp bắn vào
Quân Xiêm không có cách nào tiến lên
Tình hình có vẻ khó khăn
Liên quân dừng lại rồi dàn hàng ngang
Quân Xiêm bắn dọc bờ sông
Bộ binh của họ hiệp đồng tiến vô
Chỉ sau có nửa canh giờ
Yếu tố bất ngờ đã hết rất nhanh
Quân Xiêm củng cố đội hình
Hàng trăm thuyền chiến liều mình phá vây
Quân Tây Sơn hơi lung lay
Binh sỹ có vẻ chùn tay rất nhiều
Liên quân lợi dụng thuỷ triều
Họ đánh rất rát và liều xông ra
Nguyễn Huệ quan sát từ xa
Ông nghĩ chẳng lẽ quân ta sợ à
Lệnh truyền liền được ban ra
Rằng ai bỏ chạy là ta chém liền
Binh sỹ sợ, đánh như điên
Bè lửa tới tấp đốt thuyền quân Xiêm
Rất nhiều thuyền chiến bị chìm
Quân Xiêm không có cách tìm lối ra
Tây Sơn đánh giáp lá cà
Câu liêm, móc sắt tung ra kéo người
Mặt sông loang đỏ máu tươi
Trận địa đặc ngẹt xác người hai bên
Đến gần sáng, mặt trời lên
Ba trăm thuyền chiến gần như không còn
Ba vạn quân bị đánh tan
Liên quân thảm bại nát tan đội hình
Chiêu Tăng, Chiêu Sương liều mình
Hai người lên bộ chạy nhanh một lèo
Sạ Uyển cũng bỏ chạy theo
Họ đến Sa Đéc cùng nhau tìm đường
Tây Sơn truy đuổi không ngừng
Ba người phải chạy băng rừng sang Miên
Từ đó họ về đất Xiêm
Chúa Nguyễn chạy đến Hà Tiên trong ngày
Liên quân đã bị đánh bay
Nguyễn Huệ là một thiên tài dùng binh
Ngàn năm lịch sử chiến tranh
Tướng quân Nguyễn Huệ lưu danh muôn đời.