KHÁNG CHIẾN HẬU TRẦN CHỐNG MINH

 KHÁNG CHIẾN HẬU TRẦN CHỐNG MINH

Họ Hồ bị giặc bắt đi

Đại Ngu trở thành Giao Chỉ như xưa

Giặc Minh tàn sát sớm trưa

Cướp bóc vơ vét không chừa thứ chi

Dân tình bi đát lâm ly

Đại Việt một thuở còn gì nữa đâu

Trần Ngỗi nuôi hận trong đầu

Nuốt cay ngậm đắng u sầu đêm đêm

Thù giặc càng khắc sâu thêm

Ông quyết khởi nghĩa làm lên cơ đồ

Trần Ngỗi tự lên ngôi vua

Tức Giản Định Đế làm vua một vùng

Giặc Minh truy đuổi đến cùng

Giản Định phải chạy đến vùng Nghệ An

May sao trong lúc nguy nan

Đặng Tất đã mang quân đi theo phò

Đặng Tất gả con gái cho

Giản Định phong Tất chức là Quốc Công

Hai người chung sức chung lòng

Cố gắng dành lại non sông trở về

Kể từ hôm đó trở đi

Nghĩa quân tức thì lớn mạnh rất nhanh

Đặng Tất đánh chiếm nhiều thành

Nghệ An trở thành thủ phủ quân ta

Trần Ngỗi mưu sự tính xa

Ông lên kế hoạch tiến ra bắc liền

Tây Đô tiến đánh đầu tiên

Nhân sỹ, người hiền quy thuận rất đông

Quân số ngày một thêm đông

Trên dưới một lòng khí thế rất hăng

Quân Minh tình thế rất căng

Tin tức về thẳng Yên Kinh báo trình

Minh Thành Tổ biết tình hình

Mộc Thạnh nhận chỉ lãnh binh dẹp Trần

Thạnh nắm hơn bốn vạn quân

Vân Nam , Thạnh đã dần dần hành quân

Hướng Quảng Đông có Sun Quan

Quân hơn một vạn chuyển lương mỗi ngày

Quân Trần cũng đã được hay

Trần Ngỗi chuẩn bị sắp bày trận ra

Mộc Thạnh, Lữ Nghị đường xa

Quân sỹ mệt mỏi thế là lo ra

Thuỷ triều , gió lớn giúp ta

Vua Giản Định thúc quân ra đánh thù

Quân Minh bị đánh bất ngờ

Thế trận tan vỡ, cắm đầu chạy đi

Lữ Nghị bị chém tức thì

Mộc Thạnh chạy về thành Cổ Lộng ngay

Vua Giản Định muốn thắng ngay

Ý định một ngày đánh chiếm Đông Đô

Đặng Tất không chịu bàn vô

Vua tôi nghi ngờ hiềm khích lẫn nhau

Mộc Thạnh bị cú thua đau

Ông ta bắt đầu chạy đến Đông Đô

Tiếp viện quân Minh cũng vô

Giặc liền củng cố đội hình phản công

Vua Giản Định rất nóng lòng

Muốn ra giải phóng Đông Đô tức thì

Đặng Tất lại kéo quân đi

Ông khiến Giản Định sinh nghi trong lòng

Nguyễn Quỹ là kẻ hai lòng

Tấu rằng Đặng Tất ỷ công khinh người

Nguyễn Cảnh Chân cũng thế thôi

Chuyên quyền hống hách khắp nơi ngang tàng

Vua Giản Định rất hoang mang

Triệu tập vội vàng hai tướng về ngay

Tướng tài một phút sa tay

Anh hùng gục ngã vì tay phản loàn

Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân

Cả hai chết chém ngang thân đau lòng

Bao nhiêu công sức đi tong

Vì vua tôi chẳng một lòng cùng nhau

Đặng Dung rất là buồn đau

Nguyễn Cảnh Dị cũng u sầu khóc cha

Hai người tìm cách chạy xa

Kiếm hoàng thân khác để mà dựng lên

Trần Quý Khoáng được ưu tiên

Bởi vì là cháu Nghệ Tôn tiền triều

Nghệ An thực lực ta nhiều

Quý Khoáng dựng triều niên hiệu Trùng Quang

Bố trí sắp đặt các quan

Văn võ hai hàng , đội ngũ chỉnh chu

Quân Minh kéo đến báo thù

Giản Định đang ở thế thua rành rành

Thành Ngự Thiên sắp tan tành

Trùng Quang đánh úp để dành quân lương

Giản Định bị thua thảm thương

Vua tôi cùng đường bị bắt giải đi

Mẹ Giản Định ức quá đi

Lập mưu tức thì định hại Trùng Quang

Nào ngờ bị lộ mưu gian

Bà đã bị giết dã man trong thành

Nguyễn Suý sau khi việc thành

Bắt vua Giản Định giải về Nghệ An

Trùng Quang ra đón họ hàng

Khóc lóc tâm sự, thở than nhiều điều

Cũng chỉ bởi có bấy nhiêu

Giản Định ít nhiều đã hiểu tâm tư

Trùng Quang lòng dạ nhân từ

Xem Giản Định Đế giống như cha mình

Thái Thượng Hoàng được tôn vinh

Trùng Quang, Giản Định thuận tình với nhau

Hai vua bàn tính trước sau

Hợp lực quân đội đối đầu giặc Minh

Mộc Thạnh sau trận bại binh

Toàn quân cố thủ trong thành Đông Quan

Quân Trần tiến đánh Đông Quan

Trần Ngỗi cùng với Trùng Quang lên đường

Trần Ngỗi chiếm đóng Hạ Hồng

Trùng Quang lại vòng đến ở Bình Than

Quân Minh phòng vệ Đông Quan

Mộc Thạnh không dám mà ra đối đầu

Tin về Mộc Thạnh thua đau

Trương Phụ nhận lệnh tiến vào nước ta

Năm vạn quân mã tung ra

Quân Minh vậy là thế mạnh như xưa

Trần Ngỗi đã bị đánh thua

Trùng Quang lại tưởng rằng vua hai lòng

Nguyễn Suý truy đuổi một vòng

Tìm bắt Giản Định mà không có thành

Giản Định bị đánh tan tành

Trương Phụ dũng mãnh tấn công nhiều đường

Giản Định tan nát thảm thương

Bí lối cùng đường bị giặc bắt đi

Giặc Minh cho giết luôn đi

Biết bao nghĩa sỹ bỏ thây xa trường

Trùng Quang chia quân hai đường

Hàm Tử do tướng Đặng Dung canh phòng

Bình Than vua vẫn còn đóng

Lương thực thiếu thốn quân Trần rất lo

Đặng Dung thu hoạch lúa mùa

Quân Minh biết được tiến vô đánh liền

Đặng Dung tan tác trận tiền

Quân chết vô số, chiến thuyền bị thu

Sau khi kiểm điểm quân nhu

Đặng Dung lại đánh phục thù quân Minh

Thuỷ quân tiến đánh giặc Minh

Hai bên bố trí đội hình trên sông

Quân hậu Trần rất là đông

Nhưng không chịu nổi thần công giặc Tàu

Lửa cháy khắp sông Thần Đầu

Đặng Dung lại bị thua đau lần này

Quân Trần tháo chạy như bay

Đến châu Ngọc Ma vội bày trận ra

Viện binh người Thái giúp ta

Voi trận thế là xốc tới xung phong

Giặc Minh bắn súng thần công

Voi chiến sợ hãi chạy lồng lung tung

Quân Trần tháo chạy hãi hùng

Giẫm đạp, giày xéo chết chồng lên nhau

Máu tươi vung vấy đỏ ngầu

Quân Trần rút chạy hết vào Nghệ An

Sau khi củng cố thời gian

Trùng Quang lên đường bắc tiến lần hai

Hào Kiệt khắp xứ góp tài

Nghĩa quân vây cánh thêm dài rộng ra

Nguyễn Cảnh Dị hành quân ra

Đô Đốc Quang Hạo xông ra cản đường

Quang Hạo thảm bại chiến trường

Hồng Châu quân giặc phải nhường cho ta

Bình Than, Cảnh Dị lại ra

Nhân dân hưởng ứng quân ta rất nhiều

Thế lực manh mún cũng nhiều

Lực lượng chủ yếu đều là nghĩa binh

Không người lãnh đạo tài tình

Nên không chống nổi giặc Minh nhiều ngày

Quân nhanh tan rã ra ngay

Trùng Quang liền chạy trở về Nghệ An

Để cầu mưu sự chu toàn

Trùng Quang cho sứ đi sang Minh triều

Nghiện Thuật yết kiến Minh Triều

Chu Đệ muốn biết ít nhiều về ta

Hồ Nguyên Trừng được cử ra

Lấy tình xưa cũ để mà hỏi thăm

Nghiện Thuật lòng dạ tham lam

Khuất phục Minh chúa để làm tay sai

Nột Ngôn cũng biết chuyện này

Khôn ngoan né tránh chờ ngày hồi hương

Minh Thành Tổ giả vờ thương

Chấp nhận phong tước cho vua nước mình

Trùng Quang tưởng giặc thật tình

Đã nhận về mình chức vụ được ban

Giao Chỉ Bố Chánh Sứ quan

Chẳng khác gì làm Thái Thú ngày xưa

Nột Ngôn tiết lộ với vua

Rằng là Nghiện Thuật vào hùa với Minh

Tiết lộ quốc sự nội tình

Để cầu cho mình có một chức quan

Trùng Quang nghe mới ngỡ ngàng

Ông giết Nghiện Thuật để làm răn đe

Nghĩa quân chỉnh đốn tàu xe

Củng cố chiến luỹ để mà kháng Minh

Chu Đệ điều động thêm binh

Trương Phụ nhận lệnh sang từ Quảng Tây

Mười vạn quân ở trong tay

Mộc Thạnh, Trương Phụ chia ngay hai đường

Trương Phụ xuôi gió buồn giương

Thuỷ quân hùng hậu khoa trương hét hò

Mộc Thạnh dẫn đoàn quân bộ

Hai tướng kết hợp đánh vô Hậu Trần

Giặc tiến vào đánh Nghệ An

Nguyễn Suý, Cảnh Dị, Đặng Dung đối đầu

Hai bên giàn trận đánh nhau

Lửa khói một màu tang tóc đau thương

Chưa phân thắng bại chiến trường

Quân ta nội bộ bất thường nghi nhau

Nguyễn Suý, Cảnh Dị chạy mau

Hồ Bối cũng chạy theo sau hai người

Đặng Dung trong thế đơn côi

Nhắm đánh không nổi nên liền trốn đi

Quân Minh không hiểu chuyện gì

Quân Trần tan tác chạy đi bỏ thành

Nghệ An thất thủ rất nhanh

Trùng Quang phải đành chạy đến Hoá Châu

Phan Liêu muốn lập công đầu

Hàng tướng cúi đầu chỉ điểm quân ta

Nội tình hắn nói hết ra

Đường đi , nước bước của ta thế nào

Mạnh, yếu , thực lực ra sao

Trương Phụ nắm hết bắt đầu hành quân

Hoá Châu là đất thưa dân

Rừng núi bạt ngàn tiến đánh khó khăn

Giặc Minh lo sợ nhọc nhằn

Nhiều tướng e ngại nên bàn hoãn binh

Trương Phụ là tướng tài tình

Ông muốn tự mình thống soái toàn quân

Thề quyết tiêu diệt Hậu Trần

Rằng là để báo long ân Minh triều

Quân mã giặc rất là nhiều

Trương Phụ ra điều mình giỏi dùng binh

Thuận Châu tràn ngập quân Minh

Trương Phụ một mình ra trận đánh nhau

Nguyễn Suý, Đặng Dung cùng nhau

Hai tướng mai phục đón đầu từ xa

Sông Thái Gia ta đánh ra

Trương Phụ thất thế khó mà trở tay

Đặng Dung đánh giết mê say

Quân Minh bỏ chạy một phen hú hồn

Trương Phụ sợ quá bỏ trốn

Toàn quân ứ dồn, bị giết rất đông

Đặng Dung liên tiếp tấn công

Tìm diệt Trương Phụ mà không biết người

Sau khi Trương Phụ chạy rồi

Quân Trần đốt phá xong rồi rút đi

Trương Phụ không hề hấn gì

Lực lượng tái lập tức thì phản công

Quân Minh lợi thế quá đông

Quân Trần phải rút mà không đương đầu

Trùng Quang vào chốn rừng sâu

Trương Phụ thế mạnh bắt đầu bao vây

Quân ta chống trả nhiều ngày

Nhiều người bỏ chạy ra hàng giặc Minh

Đặng Dung và Nguyễn Cảnh Dị

Cố gắng tìm cách chạy đi cứu mình

Trương Phụ huy động quân binh

Truy sát quân mình bắt hết không tha

Hai tướng cố gắng đánh trả

Lực yếu nên là bị giặc bắt đi

Nguyễn Cảnh Dị chết tức thì

Đặng Dung bị bắt giải về Yên Kinh

Trùng Quang, Nguyễn Suý nghe tin

Nguyễn Suý chạy đến Mai Linh ẩn mình

Trùng Quang dẫn đám tàn binh

Phá vây một mình chạy đến Lão Qua

Giặc Minh bủa vây đầy ra

Khắp chốn rừng già lùng sục mọi nơi

Hậu Trần tan rã tả tơi

Trung Quang sau rồi cũng bị bắt đi

Trên đường bị áp giải đi

Trùng Quang phẫn chí nhảy thuyền tử vong

Đặng Dung uất ức trong lòng

Ông cũng tự sát tỏ lòng kiên trung

Người Nam khí phách anh hùng

Thà chết chứ chẳng sống chung kẻ thù

Giặc Minh bình định các khu

Bắt đầu trả thù nghĩa sỹ người Nam

Tiến hành cai trị dã man

Dã tâm tham tàn như lũ sói lang

Đại Việt một thuở huy hoàng

Tan ngọc, nát vàng kiếp sống vong nô.

Nguyễn Duy Sắc 2002

Tài liệu tham khảo chính: Đại Việt Sử Ký toàn thư