KHÁNG CHIẾN HẬU TRẦN CHỐNG MINH
Đại Ngu trở thành Giao Chỉ như xưa
Giặc Minh tàn sát sớm trưa
Cướp bóc vơ vét không chừa thứ chi
Dân tình bi đát lâm ly
Đại Việt một thuở còn gì nữa đâu
Trần Ngỗi nuôi hận trong đầu
Nuốt cay ngậm đắng u sầu đêm đêm
Thù giặc càng khắc sâu thêm
Ông quyết khởi nghĩa làm lên cơ đồ
Trần Ngỗi tự lên ngôi vua
Tức Giản Định Đế làm vua một vùng
Giặc Minh truy đuổi đến cùng
Giản Định phải chạy đến vùng Nghệ An
May sao trong lúc nguy nan
Đặng Tất đã mang quân đi theo phò
Đặng Tất gả con gái cho
Giản Định phong Tất chức là Quốc Công
Hai người chung sức chung lòng
Cố gắng dành lại non sông trở về
Kể từ hôm đó trở đi
Nghĩa quân tức thì lớn mạnh rất nhanh
Đặng Tất đánh chiếm nhiều thành
Nghệ An trở thành thủ phủ quân ta
Trần Ngỗi mưu sự tính xa
Ông lên kế hoạch tiến ra bắc liền
Tây Đô tiến đánh đầu tiên
Nhân sỹ, người hiền quy thuận rất đông
Quân số ngày một thêm đông
Trên dưới một lòng khí thế rất hăng
Quân Minh tình thế rất căng
Tin tức về thẳng Yên Kinh báo trình
Minh Thành Tổ biết tình hình
Mộc Thạnh nhận chỉ lãnh binh dẹp Trần
Thạnh nắm hơn bốn vạn quân
Vân Nam , Thạnh đã dần dần hành quân
Hướng Quảng Đông có Sun Quan
Quân hơn một vạn chuyển lương mỗi ngày
Quân Trần cũng đã được hay
Trần Ngỗi chuẩn bị sắp bày trận ra
Mộc Thạnh, Lữ Nghị đường xa
Quân sỹ mệt mỏi thế là lo ra
Thuỷ triều , gió lớn giúp ta
Vua Giản Định thúc quân ra đánh thù
Quân Minh bị đánh bất ngờ
Thế trận tan vỡ, cắm đầu chạy đi
Lữ Nghị bị chém tức thì
Mộc Thạnh chạy về thành Cổ Lộng ngay
Vua Giản Định muốn thắng ngay
Ý định một ngày đánh chiếm Đông Đô
Đặng Tất không chịu bàn vô
Vua tôi nghi ngờ hiềm khích lẫn nhau
Mộc Thạnh bị cú thua đau
Ông ta bắt đầu chạy đến Đông Đô
Tiếp viện quân Minh cũng vô
Giặc liền củng cố đội hình phản công
Vua Giản Định rất nóng lòng
Muốn ra giải phóng Đông Đô tức thì
Đặng Tất lại kéo quân đi
Ông khiến Giản Định sinh nghi trong lòng
Nguyễn Quỹ là kẻ hai lòng
Tấu rằng Đặng Tất ỷ công khinh người
Nguyễn Cảnh Chân cũng thế thôi
Chuyên quyền hống hách khắp nơi ngang tàng
Vua Giản Định rất hoang mang
Triệu tập vội vàng hai tướng về ngay
Tướng tài một phút sa tay
Anh hùng gục ngã vì tay phản loàn
Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân
Cả hai chết chém ngang thân đau lòng
Bao nhiêu công sức đi tong
Vì vua tôi chẳng một lòng cùng nhau
Đặng Dung rất là buồn đau
Nguyễn Cảnh Dị cũng u sầu khóc cha
Hai người tìm cách chạy xa
Kiếm hoàng thân khác để mà dựng lên
Trần Quý Khoáng được ưu tiên
Bởi vì là cháu Nghệ Tôn tiền triều
Nghệ An thực lực ta nhiều
Quý Khoáng dựng triều niên hiệu Trùng Quang
Bố trí sắp đặt các quan
Văn võ hai hàng , đội ngũ chỉnh chu
Quân Minh kéo đến báo thù
Giản Định đang ở thế thua rành rành
Thành Ngự Thiên sắp tan tành
Trùng Quang đánh úp để dành quân lương
Giản Định bị thua thảm thương
Vua tôi cùng đường bị bắt giải đi
Mẹ Giản Định ức quá đi
Lập mưu tức thì định hại Trùng Quang
Nào ngờ bị lộ mưu gian
Bà đã bị giết dã man trong thành
Nguyễn Suý sau khi việc thành
Bắt vua Giản Định giải về Nghệ An
Trùng Quang ra đón họ hàng
Khóc lóc tâm sự, thở than nhiều điều
Cũng chỉ bởi có bấy nhiêu
Giản Định ít nhiều đã hiểu tâm tư
Trùng Quang lòng dạ nhân từ
Xem Giản Định Đế giống như cha mình
Thái Thượng Hoàng được tôn vinh
Trùng Quang, Giản Định thuận tình với nhau
Hai vua bàn tính trước sau
Hợp lực quân đội đối đầu giặc Minh
Mộc Thạnh sau trận bại binh
Toàn quân cố thủ trong thành Đông Quan
Quân Trần tiến đánh Đông Quan
Trần Ngỗi cùng với Trùng Quang lên đường
Trần Ngỗi chiếm đóng Hạ Hồng
Trùng Quang lại vòng đến ở Bình Than
Quân Minh phòng vệ Đông Quan
Mộc Thạnh không dám mà ra đối đầu
Tin về Mộc Thạnh thua đau
Trương Phụ nhận lệnh tiến vào nước ta
Năm vạn quân mã tung ra
Quân Minh vậy là thế mạnh như xưa
Trần Ngỗi đã bị đánh thua
Trùng Quang lại tưởng rằng vua hai lòng
Nguyễn Suý truy đuổi một vòng
Tìm bắt Giản Định mà không có thành
Giản Định bị đánh tan tành
Trương Phụ dũng mãnh tấn công nhiều đường
Giản Định tan nát thảm thương
Bí lối cùng đường bị giặc bắt đi
Giặc Minh cho giết luôn đi
Biết bao nghĩa sỹ bỏ thây xa trường
Trùng Quang chia quân hai đường
Hàm Tử do tướng Đặng Dung canh phòng
Bình Than vua vẫn còn đóng
Lương thực thiếu thốn quân Trần rất lo
Đặng Dung thu hoạch lúa mùa
Quân Minh biết được tiến vô đánh liền
Đặng Dung tan tác trận tiền
Quân chết vô số, chiến thuyền bị thu
Sau khi kiểm điểm quân nhu
Đặng Dung lại đánh phục thù quân Minh
Thuỷ quân tiến đánh giặc Minh
Hai bên bố trí đội hình trên sông
Quân hậu Trần rất là đông
Nhưng không chịu nổi thần công giặc Tàu
Lửa cháy khắp sông Thần Đầu
Đặng Dung lại bị thua đau lần này
Quân Trần tháo chạy như bay
Đến châu Ngọc Ma vội bày trận ra
Viện binh người Thái giúp ta
Voi trận thế là xốc tới xung phong
Giặc Minh bắn súng thần công
Voi chiến sợ hãi chạy lồng lung tung
Quân Trần tháo chạy hãi hùng
Giẫm đạp, giày xéo chết chồng lên nhau
Máu tươi vung vấy đỏ ngầu
Quân Trần rút chạy hết vào Nghệ An
Sau khi củng cố thời gian
Trùng Quang lên đường bắc tiến lần hai
Hào Kiệt khắp xứ góp tài
Nghĩa quân vây cánh thêm dài rộng ra
Nguyễn Cảnh Dị hành quân ra
Đô Đốc Quang Hạo xông ra cản đường
Quang Hạo thảm bại chiến trường
Hồng Châu quân giặc phải nhường cho ta
Bình Than, Cảnh Dị lại ra
Nhân dân hưởng ứng quân ta rất nhiều
Thế lực manh mún cũng nhiều
Lực lượng chủ yếu đều là nghĩa binh
Không người lãnh đạo tài tình
Nên không chống nổi giặc Minh nhiều ngày
Quân nhanh tan rã ra ngay
Trùng Quang liền chạy trở về Nghệ An
Để cầu mưu sự chu toàn
Trùng Quang cho sứ đi sang Minh triều
Nghiện Thuật yết kiến Minh Triều
Chu Đệ muốn biết ít nhiều về ta
Hồ Nguyên Trừng được cử ra
Lấy tình xưa cũ để mà hỏi thăm
Nghiện Thuật lòng dạ tham lam
Khuất phục Minh chúa để làm tay sai
Nột Ngôn cũng biết chuyện này
Khôn ngoan né tránh chờ ngày hồi hương
Minh Thành Tổ giả vờ thương
Chấp nhận phong tước cho vua nước mình
Trùng Quang tưởng giặc thật tình
Đã nhận về mình chức vụ được ban
Giao Chỉ Bố Chánh Sứ quan
Chẳng khác gì làm Thái Thú ngày xưa
Nột Ngôn tiết lộ với vua
Rằng là Nghiện Thuật vào hùa với Minh
Tiết lộ quốc sự nội tình
Để cầu cho mình có một chức quan
Trùng Quang nghe mới ngỡ ngàng
Ông giết Nghiện Thuật để làm răn đe
Nghĩa quân chỉnh đốn tàu xe
Củng cố chiến luỹ để mà kháng Minh
Chu Đệ điều động thêm binh
Trương Phụ nhận lệnh sang từ Quảng Tây
Mười vạn quân ở trong tay
Mộc Thạnh, Trương Phụ chia ngay hai đường
Trương Phụ xuôi gió buồn giương
Thuỷ quân hùng hậu khoa trương hét hò
Mộc Thạnh dẫn đoàn quân bộ
Hai tướng kết hợp đánh vô Hậu Trần
Giặc tiến vào đánh Nghệ An
Nguyễn Suý, Cảnh Dị, Đặng Dung đối đầu
Hai bên giàn trận đánh nhau
Lửa khói một màu tang tóc đau thương
Chưa phân thắng bại chiến trường
Quân ta nội bộ bất thường nghi nhau
Nguyễn Suý, Cảnh Dị chạy mau
Hồ Bối cũng chạy theo sau hai người
Đặng Dung trong thế đơn côi
Nhắm đánh không nổi nên liền trốn đi
Quân Minh không hiểu chuyện gì
Quân Trần tan tác chạy đi bỏ thành
Nghệ An thất thủ rất nhanh
Trùng Quang phải đành chạy đến Hoá Châu
Phan Liêu muốn lập công đầu
Hàng tướng cúi đầu chỉ điểm quân ta
Nội tình hắn nói hết ra
Đường đi , nước bước của ta thế nào
Mạnh, yếu , thực lực ra sao
Trương Phụ nắm hết bắt đầu hành quân
Hoá Châu là đất thưa dân
Rừng núi bạt ngàn tiến đánh khó khăn
Giặc Minh lo sợ nhọc nhằn
Nhiều tướng e ngại nên bàn hoãn binh
Trương Phụ là tướng tài tình
Ông muốn tự mình thống soái toàn quân
Thề quyết tiêu diệt Hậu Trần
Rằng là để báo long ân Minh triều
Quân mã giặc rất là nhiều
Trương Phụ ra điều mình giỏi dùng binh
Thuận Châu tràn ngập quân Minh
Trương Phụ một mình ra trận đánh nhau
Nguyễn Suý, Đặng Dung cùng nhau
Hai tướng mai phục đón đầu từ xa
Sông Thái Gia ta đánh ra
Trương Phụ thất thế khó mà trở tay
Đặng Dung đánh giết mê say
Quân Minh bỏ chạy một phen hú hồn
Trương Phụ sợ quá bỏ trốn
Toàn quân ứ dồn, bị giết rất đông
Đặng Dung liên tiếp tấn công
Tìm diệt Trương Phụ mà không biết người
Sau khi Trương Phụ chạy rồi
Quân Trần đốt phá xong rồi rút đi
Trương Phụ không hề hấn gì
Lực lượng tái lập tức thì phản công
Quân Minh lợi thế quá đông
Quân Trần phải rút mà không đương đầu
Trùng Quang vào chốn rừng sâu
Trương Phụ thế mạnh bắt đầu bao vây
Quân ta chống trả nhiều ngày
Nhiều người bỏ chạy ra hàng giặc Minh
Đặng Dung và Nguyễn Cảnh Dị
Cố gắng tìm cách chạy đi cứu mình
Trương Phụ huy động quân binh
Truy sát quân mình bắt hết không tha
Hai tướng cố gắng đánh trả
Lực yếu nên là bị giặc bắt đi
Nguyễn Cảnh Dị chết tức thì
Đặng Dung bị bắt giải về Yên Kinh
Trùng Quang, Nguyễn Suý nghe tin
Nguyễn Suý chạy đến Mai Linh ẩn mình
Trùng Quang dẫn đám tàn binh
Phá vây một mình chạy đến Lão Qua
Giặc Minh bủa vây đầy ra
Khắp chốn rừng già lùng sục mọi nơi
Hậu Trần tan rã tả tơi
Trung Quang sau rồi cũng bị bắt đi
Trên đường bị áp giải đi
Trùng Quang phẫn chí nhảy thuyền tử vong
Đặng Dung uất ức trong lòng
Ông cũng tự sát tỏ lòng kiên trung
Người Nam khí phách anh hùng
Thà chết chứ chẳng sống chung kẻ thù
Giặc Minh bình định các khu
Bắt đầu trả thù nghĩa sỹ người Nam
Tiến hành cai trị dã man
Dã tâm tham tàn như lũ sói lang
Đại Việt một thuở huy hoàng
Tan ngọc, nát vàng kiếp sống vong nô.
Nguyễn Duy Sắc 2002
Tài liệu tham khảo chính: Đại Việt Sử Ký toàn thư